TRAKYADA CEM
Bir kaç gün öncesinden saki postunda oturan saki baba cerağ'cı babayı bulur hangi gün cem olacaksa ,mürşidi dedeyi bulup falanca gece dede cem'e oturmak istiyoruz görüşünü alırlar.O gece dede içinde olumlu ise hazarlıklara başlanır.Kurban alınır adaklar cem evine getirilmeye başlanır çeşitli adaklar olabilir meyve,meyveli içecekler,aydınlık(mum)gönlünden kopanlarda kaşık,havlu,ekmek,lokma, çeşitli adaklar gelir.
Saki baba cem olacağı gün yine dedeyi hal hatır sormak için görüşür hazırmısın diye sorar ve bazı bilgileri verir .Dede hazır olduğunu söyleyince saki baba tekrar okuyucuyu(davetçiyi) bulup cem katılacak olan canları tektek bulup akşama cem evinde cem'imiz var söyleyip davet eder.Her davetli cem de yiyip içecegini evinde hazırlar.Çantasını alıp akşam olduğu zaman cem giderler.Her gelen can içeri girişte dedenin önünde bir niyaza varıp oturur.Davetlilerin hepsi geldiği zaman saki baba dedeye;gelecek olan canlar geldi tamamız; deyip dedeyi bilgilendirir.Dede saki babaya;postun(seccade)yere serilmesini üç niyazla söyler,post yere serildiğinde dede mürşit postundan başlayarak baş cerağ postu,çerağ;çı postu,himmat postu,kurbancı postu,saki postu,gözçü postu,zakir babaların postu,karaköçek(karababa)postu,anabacı(dedenin hanımı)postu,pervane baba postu,kapıcı postu dede niyazları bitirdiğinde ortaya gelir;mürşit postunun önünde dar da dikilir ;eyvallah cümü cümleye;der secdeye kapanıp niyaza varır,ayağa kalkıp ;eyvallah Allah dost evine;diyip yine niyaza varır niyazda iken ;cümle akşamlarınız aşk olsun hoş geldiniz sefa geldiniz; der mürşit postun duasını yapıp yerine geçip oturur.Ardından çerağ;çı baba dedenin önüne 3 niyazla gelir sırasıyla dedenin yaptığı şekilde aynısını yapar niyazlarını bittiğinde yerine geçer,tüm post sahipleri aynı şekilde yapıp yerlerine geçerler.
Cemdeki hizmet durumlarına göre canlar da sırasıyla niyazlara varırlar (gelen yaşlı misafirlere canlar öncelik verir)tüm niyazlar bittiğinde sakieyvallah dede; diyip ;niyazların tamamlandığını söyler dede cümle akşamlarınız aşk olsun cümletten hoş geldiniz sefa geldiniz;diyip hal hatırlarını sorar bu sormalar dededen sonra canlar ile karşılıklı devam eder.Sonaerdiğinde saki anabacıya ;su dağıtmalarını;işaret eder,sembolik olarak su dağıtılır(su dağıtılmasının sebebi;kerbelada imam Hüseyin efendimizin susuz şehit edildiği için bir gecelik onun çektiği acıları anımsamak ve onu hatırlamak için cem dağılıncaya kadar su içilmez şayet içen olursa görülürse dede tarafından cezalandırılır)su dağıtım işi bittiğinde her canın evinden getirdiği lokmalar ve diğer benzer adaklar dede tarafından okunmak için istenir dede duasını bitirdiği zaman adaklar hazırlanmak üzere çıkartılır kurbancı kurbanları kestiği zaman haber gelir cerag;lar yakılmaya başlar(mumlar) cerağ;çı baba duasını okur dedeye ;eyvallah;diyip tüm içeridekilere dede sorar ;biri birinden incilen gücenen can varmı?diye ;hak Muhammet Ali;nin yolunu süreceğiz Muhammet Mustafa;nın çırağını uyaracağız;tekrar edip ;biri birinden incilen gücenen can var mı?canlar;eyvallah;derler 3 dolu 1 hümmet içtikten sonra biri birinden şikayetçi olan canı yola kayıt olanı içeri alırız yola kayıt olmayanı kapı dışarı kovarız.Dede ;kabul mü;diye sorar canlar ;eyvallah;derler dede; hak erenler suçundan günahından geçmiş bizde gerçeklere hü diyelim;ardından cerağ;çı baba baş cerağ;tan uyardıktan sonra dedenin önünde cerağ;ı uyarma duasını yapıp dedeye ;eyvallah;der dede de;çerağ;çı için hizmet duasını okur.Sonra çerağ;çı sırasıyla karaköçek(karababa)çerağ;ını,saki baba çerağı;nı uyarır(mumunu yakar)ve postlarına teslim edip yerine oturur.Dede akşam namazlarını kıldırmak için tüm canları davet eder.Akşam namazları kılındıktan sonra yine cerağ;çı niyazla dedenin önünde dar da durur,ardından saki ve anabacı darda (ayakta) beklerler onların hizmet dualarını dede okur,okuduktan sonra sırasıyla yerlerine otururlar(yeri gelmişken;çerağ;çının belinde bağlı kuşağı saki çözer.Dede ;çerağ;lararınız aydın olsun muhabbetleriniz aydın olsun;der canlar da ;eyvallah diyip;cem devam ederler sırada baş okumaya gelmiştir post sıralarına göre canlar baş okuturlar(taç tekbirleme,musahipliği duası ayrı müsayip olmayanlara ayrı okunur) bu işlem bittiğinde.Sembolik olarak Allah Muhammet Ali dolusu verilir, 3 dolu 1 himmet dolusu verildiğinde Bektaşi bağdaşı kurabilir canlar.Hazırlanmış olan lokmalardan birer tane alınıp duası okunur(ama lokmalar o an için yenilmez)sıra zakirlerdedir sazını alıp içeri gelmişlerdedir.3nefes söylenir 4nefes ise,bolluksa bolluk nefesi,ölüm ise ölüm nefesi buna benzer nefesler söylenir.(nefes=kuran;dır) nefeslerimiz Türkçe söylenir anlaşılmayan dil ile yapılan ibadet ve okunan kitap taklit ve yalancılıktır.Nefesler söylenirken hiç kimse konuşmaz canı gönülden dinler dede yeri geldiğinde açıklamalar yapar nefesler hakkında.Bu dört nefes bittiğinde cem başlanmadan önce pervane baba dışarı çıkmıştır(gözçü)elinde sembolik sopasıyla gelir dışarıda gözçülük yaptığı için hayırlı himmet duasını ister.Sembolik olarak hizmet dolusu verilir ve dede duasını yapar görevini bitirmiş olur.Ardından ciğer ci ana çağrılır tas içinde pişmiş ciğer ile gelir ciğerin hayırlı duası okunur sırasıyla kurbancı gelir ve kurbancı gelmesi demek her işin bittiği anlamına gelir.Sıra KIRKLAR semahına gelmiştir sembolik olarak kırklar dolusu verilir,bu doluyu sunan(kabul eden) kırklar semahını özürü yoksa dönmek mecburiyetindedir.Semah bittiğinde semah dönenlerin duaları(gülbeng)leri okunur ardından otururlar( zakir babalar ise ayakta beklerler)onlarında ayrı olarak hizmet duaları okunur ardından yerlerine geçerler.Zakirler semah nefesleri çalmaya başlarlar ilk önce sakiler semah döner iştahlı olan canlar sırasıyla kalkıp semah dönerler (2şerli, 4;erli ,6;şarlı cem evinin büyüklüğüne göre semah dönenlerin sayısı değişir.
Semahlar bittiğinde zakirler (4ler nefesini söylerler 4ler samahı dönülür 4 de anabacıdır) sofra nefesini söylemeye başlarlar.Anabacı ise süpürge elinde beklemektedir ;desta post eyledik denildiği zaman anabacı 3 sefer süpürür gibi yapıp 3 sefer de niyaza varır,yerine geçip oturur zakirler ise kaldığı yerden davam ederler,sofra çırak dendiği zaman saki baba sofrayı getirir,ortaya koyar öylece söylenen nefesi takip etmektedir.Nefesin bir bölümünde alır sofrayı dar da bekler yine bir dörtlüğün içinde ağırman şeklinde sofrayı döndürerek(çevirerek) yavaşça yere bırakır dede sofra için bir dua okur.Zakirlerin son dörtlükte pir sultan geçtiğinde,tüm canlar ;Allah Allah;nefes bittiğinde dede yine zakirler için duasını okur ;akşamdan beri söylediniz anlıyana sivrisinek saz anlamıyana davul zurna az;der şu anda cem;de ibadet kısmı geçici bir süre yemek yemek için ara verilmiştir.Yemekler yenir yemek bittikten sonra başlangıçtaki gibi bitiş duasıda okunur.Sofralar kalkar sıra gelmiştir akşamdan beri hizmet edenlere hizmet sayipleri dar dururlar duaları yapılır topluca niyaza varırlar yerlerine otururlar,bu arada dışarıda çalışan hizmet sayipleri içeride kaç kişi var ise ona göre torbalarını hazırlarlar eve gidecek olanlar yine sırasıyla dedeye niyaza varırlar musade isterler eve giderken canların getirdikleri yiyecekler eşit bir şekilde bölünüp canlara pay edilir ve her eve giden can torbasını alır gider.Dede ise cerağ;ları sır etme duasıyla sırlar böylece cemimiz bitmiş olur yazan
Mustafa çetin dede